De midlifecrisis bij vrouwen is meestal een sluipende crisis: een periode van maanden of zelfs jaren waarin je steeds meer het gevoel hebt de draad kwijt te zijn, ook al lijkt van buitenaf alles op orde. Herken je dat gevoel van leegte? In dit artikel lees je hoe de midlifecrisis er bij vrouwen uitziet, wat het tot een acute crisis zou kunnen maken, en hoe je daar zelf in kunt sturen.
“…je moet zo leren te werken dat je in, met en vanuit je innerlijk werkt; dat je je innerlijk laat doorbreken in je activiteit en je activiteit binnenvoert in je innerlijkheid, zodat je gewend raakt ongedwongen te werken.”
De eerste helft van je leven lijkt als vanzelf te gaan: in die zin dat het verhaal allang aan het rollen is voordat je heel bewuste keuzes hoeft te maken. Vanuit een gezin, een school, een straat en een buurt, rol je het leven in, met of zonder partner, gezin, carrière en… En zo heeft het leven je op sleeptouw genomen en zijn vanzelfsprekende gang genomen, jaar na jaar. Tot je opeens op een plek kwam zonder richting en zonder borden, zonder beweging of verwachting.
‘En nu?’ denk je – onwennig, onzeker of zelfs angstig. Dit is het moment van de midlifecrisis: als het leven je, na je eerste trektocht de wereld in, ergens rond het midden van je verwachte levensjaren, opnieuw of voor het eerst de vraag stelt: hoe nu verder?
In het kort
- De kern van de midlifecrisis van de vrouw is een zingevingscrisis: de zin die je eerste levenshelft droeg, is uitgewerkt.
- De midlifecrisis van de vrouw manifesteert zich meestal als een onderliggend gevoel van leegte, onrust of onvrede met het leven. Een acute crisis komt minder voor.
- Het spreken van een midlifecrisis is niet dwingend. Ervaringen lopen uiteen van een periode van heroriëntatie tot en met echte crisis, en allerlei grijstinten daartussen.
- De midlifecrisis is niet hetzelfde als de menopauze. De menopauze kan er wel een rol in spelen.
- De leeftijd waarin ze op kan treden, loopt uiteen van eind dertig tot ver in de zestig.
- De midlifecrisis van de vrouw zit vaak verstopt achter meer acute problemen zoals depressie, angsten, burn-out, alcoholverslaving of relatieproblemen.
- Wat bij crisis het beste helpt: geen drastische besluiten nemen en op een heel praktische manier je gevoelsleven de ruimte geven.
De verdieping in
Inmiddels een paar jaar geleden heb ik een blog geschreven over de midlifecrisis van de man. En regelmatig heb ik naar aanleiding van die blog de vraag gekregen: waarom schrijf je eigenlijk alleen over de midlifecrisis van de man, en niet ook over de midlifecrisis van de vrouw? Kunnen vrouwen niet ook in een midlifecrisis terecht komen? Ik denk het wel. Alleen ziet die crisis er bij vrouwen niet per se hetzelfde uit. Laat ik het belangrijkste fenomeen maar meteen noemen: de midlifecrisis bij vrouwen heeft vaak veel minder het karakter van een acute crisis dan bij mannen. Ik denk dat het daardoor komt dat zij minder in de spotlights staat en dat er ook minder over wordt geschreven*.
Maar laat ik eerst benoemen wat in iedere midlifecrisis centraal staat, en wat de midlife voor mij zo’n belangrijk thema maakt: de midlifecrisis is een voluit filosofische crisis. Het gaat er om de meest fundamentele vragen die de mens kan stellen. En als die vragen nog nooit voluit in beeld zijn geweest, dan vliegen ze in een midlifecrisis in je gezicht. ‘Wie ben ik echt, wezenlijk?’ ‘Ben ik wel het goede aan het doen geweest, en zo niet: wat dan?’ ‘En wat is dan de zin van dit leven überhaupt voor mij?’
Dus los van de crisiservaring, die natuurlijk niet prettig is, markeert die crisis de overgang naar een verdieping van je leven, die uiteindelijk heel waardevol kan worden, en je in een dieper contact kan brengen met je oorspronkelijke mogelijkheden. Mits je er op een goede manier doorheen navigeert natuurlijk.
De midlifecrisis bij vrouwen en de menopauze
Vrouwen ondergaan ergens rond hun ‘midlife’ een fysieke verandering, en voor veel vrouwen is die ingrijpend: niet alleen fysiek, maar ook omdat die doorwerkt op je emotionele leven: al was het maar door pijn en allerlei ander ongemak. Maar natuurlijk ook omdat hormonale veranderingen direct inwerken op het gevoelsleven, temperament, ervaring van seksualiteit etc. En dus ook op liefdesrelaties, en daarnaast vaak op de verhouding tot werk en sociale omgeving.
Deze veranderingen door de overgang zijn belangrijk genoeg om over te schrijven, maar niet specifiek het onderwerp van déze blog. Bij een midlifecrisis gaat het in de kern over iets anders. Juist bij vrouwen valt op dat de leeftijd waarop zich een midlifecrisis voor kan doen, zich over een veel grotere periode uitstrekt: van eind dertig tot ver in de zestig. Dus niet per se samenvalt met de periode van de overgang. Ik heb het hier dan ook, net zoals bij de midlifecrisis van de man, over een psychisch keerpunt.
Een sluipende crisis
De midlifecrisis van de vrouw is meestal niet acuut. Als zij al acuut wordt, heeft ze meestal een lange aanloop gehad. Vrouwen zijn zich er vaak al een tijd bewust van dat het niet goed gaat, ook omdat ze veel van hun gevoelens delen met anderen. Volgens mij nog steeds een waarheid als een koe: mannen hebben het onderling graag over alles behalve hun gevoelsleven: voetbal, schaken, software, politiek, een apparaat, verbouwing of een aanschaf. Hoe moeilijker het leven wordt, hoe liever ze in zulke onderwerpen verdwijnen. In hun onderlinge contact nemen ze graag vakantie van hun zorgen. Goede vriendschappen uitgezonderd, maar dat zijn dan weer vaak vriendschappen met vrouwen. Terwijl vrouwen onderling bijna standaard praten over wat er in hen omgaat: relatie, zorgen, gemis, angsten. Vrouwen van middelbare leeftijd zijn een stevige meerderheid van de luisteraars van onze podcast ‘Op Eigen Koers’ over persoonlijke ontwikkeling. En in mijn praktijk voor relatiecoaching, zijn het in overgrote meerderheid de vrouwen die het doorzetten om hulp te zoeken.
‘We moeten wel praktisch blijven’
Een vrouw in een midlife-fase is zich dus in het algemeen wel bewust van de signalen dat het niet goed met haar gaat: bijvoorbeeld omdat ze zich meer is gaan richten op werk, familie en kinderen, maar als vrouw, in haar eigen geluksbeleving, als autonoom en sensueel wezen, in rook op lijkt gegaan. Maar toch. Toch zijn vrouwen er ook bedreven in om het allemaal wel te weten, ergens, uitgesproken met Jan en alleman of in stilte bewaard: maar daar geen consequentie aan te verbinden. Vanwege een raar soort dubbelheid: aan de ene kant ben je een gevoelsmens en vind je dat heel belangrijk. Maar aan de andere kant overheerst nuchterheid en een praktische instelling. Op cruciale momenten is het toch veel belangrijker om alles op rolletjes te hebben lopen dan je hele leven op zijn kop te gaan zetten voor ‘zoiets stoms’ als geluk of ongeluk. Zo heb ik vrouwen gesproken die in een ernstig foute relatie zitten, waarbij ‘wegwezen’ het enig adequate antwoord is, en die blijven omdat de kerstdagen eraan komen, omdat de vakantie al geboekt is, of omdat de kinderen volgende week proefwerken hebben.
Want we moeten wel praktisch blijven natuurlijk, en we hebben ook een verantwoordelijkheid als ouders. Vrouwen kunnen het heel lang volhouden om te tekenen voor stabiliteit, en hun onrust of zelfs ongeluk te relativeren: het gras is altijd groener bij de buren, zou je daarvoor alles op zijn kop gaan zetten, enzovoorts. Als er niks bijzonders gebeurt dat een crisis triggert blijft alles bij het oude.
Het eerste verhaal is klaar
Waar een midlifecrisis is, is het evident dat het leven daar in tweeën gedeeld wordt: een leven voor, en een leven na de midlifecrisis. En zoals met iedere crisis, kun je ook deze alleen begrijpen als je weet hoe het zit met het leven vóór de crisis.
Zoals ik in de opening al zei, hoe het leven zich in de eerste helft ontwikkelt, is geen product van weloverwogen keuzes, maar van een veelheid van toevallige factoren, en dat geldt in het groot en in het klein. In het groot: in welk land, met welke materiele mogelijkheden, met welke taal, cultuur, gebruiken je opgroeit. Verder inzoomend: welke plek je ouders in die wereld innamen, hoe je straat er uitzag, naar welke school je ging. Nog verder inzoomend: of je liefde en aandacht kreeg. Wat de gewoontes waren, de waarden en de sfeer in het gezin waarin je geboren werd. En uiteindelijk ook met welke karaktertrekken, gaven en talenten jijzelf in de wieg kwam te liggen. Al die dingen samen maken uit op wat voor pad je raakt, op wat voor partner je valt, hoe je het leven voor je ziet, of je carrière wilt maken, of je rijkdom vanzelfsprekend vindt of juist armoede. Je leven is allang in grote lijnen uitgetekend, voordat jij eraan te pas komt om daarbinnen je eigen keuzes te maken.
Alles wat er voorondersteld is, in die manier waarop je voor het eerst van start gegaan bent, is als het ware de brandstof van het vliegtuig van je leven. Je gaat ermee op weg, past je aan aan omstandigheden, zoekt middelen om moeilijke situaties te omzeilen. De persoon die je zo wordt, richt zich een leven in: in je gezin van herkomst, op school, in vriendschappen, en later in de liefde, wel of niet met een eigen gezin, in een carrière, een straat, een stad. In het eerste begin zit de brandstof waarmee je je leven uitgerold hebt, en als die op is, moet je landen en opnieuw tanken.
Van belofte naar feitelijkheid
Dat moment is de midlifefase. De eerste brandstof is op en heeft je ver gebracht. Als er kinderen zijn, worden ze al ouder en hebben je niet meer zo nodig. Wanneer je met een partner het hele ding gedraaid hebt, ben je elkaar misschien als geliefden allang uit het oog verloren. En als je geen kinderen hebt, door het lot of door keuze, dan is de midlife de fase waarin dat feit definitief aan het worden is. En dat voelt toch anders dan wanneer je nog het gevoel hebt dat er nog van alles kan gebeuren. Dat geldt ook wanneer je geen vaste relatie hebt, of niet meer.
De midlife gaat over de omslag van belofte naar feitelijkheid, en in een boel opzichten zelfs eerder de terugtocht van een aantal fronten van het leven, dan dat er veel vooruitgang in het perspectief ligt.
Het is de tijd waarin je in je werk routine hebt, maar niet meer zoveel idealen. Voor carrièrekansen zoekt iedereen naar jong talent. En in de liefde mis je zelf soms de inspiratie om er nog een feestje van te maken. De dagen van je parelende schoonheid zijn voorbij, en soms zou je blij zijn als je op straat nog eens hinderlijk nagefloten werd. Juist nu je zou kunnen oogsten omdat je een heleboel doelen af kunt vinken, voel je je leeg en afgedankt: is het er ooit wel over gegaan wie ìk ben: wat bij mij past? Wat me gelukkig maakt?!
Midlifecrisis als periode van transitie
Als deze vrouwen rond hun midlife ook nog eens geconfronteerd worden met een relatiebreuk, hoor ik dat ze vast komen te zitten in doemscenario’s voor de ouder wordende vrouw, die volgens mij eerder bij de negentiende eeuw horen dan in onze tijd: het beeld van de oude vrijster die overgeschoten is. Gedachten als: een oudere vrouw is niet meer aantrekkelijk. Als je relatie uit raakt dan is alles voorbij. Wat zou er nog op mijn pad kunnen komen? Lid worden van de plaatselijke toneelvereniging? Cursus bloemschikken? Vrijwilliger van De Zonnebloem?
Ik zeg dan, dat dit beeld van de ouder wordende vrouw achterhaald is. Dat is een neveneffect van het feit dat scheiding genormaliseerd is. We leven nu in een tijd waarin er op iedere leeftijd weer verse partners op de relatiemarkt komen. Dat is geruststellend misschien, maar uiteindelijk is het ‘maar informatie’. Wat de gedachte van overbodigheid van de ouder wordende vrouw vooral uitdrukt is natuurlijk een gevoel. Dat gevoel van leegte en zinloosheid. Ooit aan dit leven begonnen met de belofte van een feest, met alle toeters en bellen eraan, zit je nu op het einde van het feestje te kijken naar de lege glazen, verschaald bier en sigarettenpeuken. Je relatie is stuk, in je werk word je overvraagd terwijl je motivatie op 30% max zit. Je vriendinnen zijn leeghoofden, je kinderen hebben het druk met hun eigen leven, je moeder is alleen maar met zichzelf bezig. Welcome to the desert of the real.
Stilstand
Okay – dit is het zwartste scenario en voor de meesten hopelijk overdreven, maar ik wil maar de richting aangeven waarin we de aard van de crisis moeten zoeken. Waarmee vooral dit gezegd is: de beloftes die de motiverende factor van de eerste helft van je leven waren, zijn uitgewerkt. Er is een overgang nodig naar iets anders, maar bij gebrek aan een beeld of een visioen erbij komt alles in een stilstand die soms jarenlang kan duren. Wat voor mannen bij een midlifecrisis de catastrofe is, de dijkdoorbraak waarmee ineens alles op zijn kop komt te staan, zou voor vrouwen vaak een verlossing zijn: ‘als er maar iets of iemand op mijn pad kwam waardoor alles anders werd…’
De draad kwijt
Het uitgewerkt zijn van de zingevende schema’s van de eerste helft van je leven is algemeen voor de midlifecrisis: niet alleen in de midlifecrisis van de vrouw. Alleen: voor vrouwen is dit vaak de crisis zelf, en niet alleen maar de aanloop. De crisis uit zich als een langere periode waarin vrouwen de draad kwijt lijken te zijn. In die zin is het begrip ‘midlifecrisis’ ook niet het eerst voor de hand liggende om aan te denken. Zo’n periode waarin het niet goed gaat, zal gemarkeerd worden door concretere problemen: denk aan depressie, angsten, burn-out, alcoholverslaving of relatieproblemen. Ook seksuele affaires kunnen een uitlaatklep zijn. Pas van een afstand bezien wordt zichtbaar dat zulke problemen zich concentreren in die midlifeperiode, en daarna ook weer naar de achtergrond verdwijnen.
“Het voelt als rouw”, zei een vrouw toen ik vroeg om feedback op deze tekst. “Rouw bij het verlies van je zelfbewuste jaren, als het vel aan je armen gaat hangen, en de rimpels in je gezicht verschijnen.”
“Het voelt misschien eerder als een transitie”, zei een ander, “waarbinnen de crisis zich manifesteert: in momenten van angst of depressie.”
“Een vrouw zei mij: “denk ook aan onvervuld verlangen. Een onvervulde kinderwens. Een verlangen naar een fijne relatie die niet gekomen is.”
Midlifecrisis en Relatiecrisis
Maar als deze periode van transitie zich toch voluit als crisis manifesteert, zal die zich vaak voltrekken als een crisis in de liefde. En dat is helemaal niet raar. Vrouwen die in een relatie zijn, zullen vaker dan mannen hun onrust opengooien en erop aandringen samen aan het werk te gaan: om elkaar te hervinden, echt contact te krijgen, en in een hechtere verbinding de volgende fase in te gaan. Ze schromen ook minder dan mannen om daarbij hulp te zoeken in relatietherapie of relatiecoaching.
Soms doen ze dat niet omdat ze binnenvetters zijn. Of als ze in een relatie zitten die geen goede gesprekscultuur heeft. Of als ze allang niet meer gewend zijn hun geluk in die relatie te ontvangen. Zoals gezegd, kun je de crisis pas begrijpen als je begrijpt wat eraan vooraf ging. Eerste relaties hebben vaak het nadeel dat veel in het begin vanzelfsprekend was. Je hoefde in het begin niet veel te vertellen of te vragen, want alles was om je heen: ouders, vrienden, activiteiten. Je rolt erin en rolt jaren door. Tot die midlife-fase waarin dingen emotioneel en qua zinbeleving veranderen, en vrouwen behoefte krijgen aan een ander soort contact dat echt de diepte ingaat. En als ze dan bot vangen bij hun partners, omdat die nog op het oude spoor zitten en menen dat het prima ging, als zij maar niet moeilijk was gaan doen: dan kunnen zulke reacties het gevoel van crisis aanjagen.
Als je een relatie hebt, dan is werken aan de relatie een eerste logische stap. En als dat lukt en je kunt samen door die crisis heel gaan, dan zal die relatie ook de verdieping in gaan, om een nieuw moment van zin te ontdekken.
Triggers van de midlifecrisis
Een midlifecrisis is niet hetzelfde als een relatiecrisis en hoeft dat ook niet te worden. Maar toch: als die pogingen om je relatie weer aan het infuus te krijgen falen, dan kan een verliefdheid een dijkdoorbraak creëren. Het loutere gevoel van een verliefdheid kan al genoeg zijn om je te realiseren, hoe lang je die intensiteit van gevoelens, verlangen en zin in het leven gemist hebt – als je ze al ooit op die manier meegemaakt hebt. Want op de één of andere manier schijnen we op dat midden van het leven alles ook nog veel intenser mee te maken: alsof je ineens de puber bent die je toen nooit durfde te zijn.
Maar er zijn veel meer factoren die een midlifecrisis kunnen triggeren. Zoals gezegd speelt het loutere feit van het ouder worden, en de fysieke en emotionele veranderingen die daarbij komen, een grote rol. Ziekte en herstel kunnen een enorme dreun geven: de vraag ‘wat ben ik toch aan het doen geweest?’ keihard in je gezicht smijten. Een ongewilde scheiding, omdat de ander niet meer wil, kan enorm ingrijpend zijn en alle vanzelfsprekendheden van het leven overhoop gooien.
Coaching als trigger
Wat vaak voorkomt is dat een of andere activiteit op het gebied van persoonlijke ontwikkeling de zaak aan het rollen brengt. Bijvoorbeeld een coachingstraject vanuit het werk. Of in de nasleep van een burn-out een traject van coaching of psychotherapie. In zulke trajecten kunnen onuitgesproken gevoelens ineens veel meer ruimte krijgen. Soms kunnen contacten in therapeutische groepen of lotgenoten-groepen het proces in versnelling brengen. Of deelname aan sessies ‘familie-opstellingen’. Juist in je midlife kunnen zulke activiteiten ineens enorme eye-openers worden. Het is alsof ineens alle puzzelstukken in elkaar passen: hoe je als kind was, uit wat voor een gezin je komt – wat je je hele leven al voor een rol aan het spelen bent. En alles wat leek altijd zo te zullen blijven, verliest ineens zijn vanzelfsprekendheid.
Als de midlife-fase van de vrouw tot een echte crisis komt, uit die zich niet in heftigheid en verwarring, maar eerder in ijzeren consequentie. Een waarheid die jaren heeft liggen rijpen, toegedekt door het alledaagse leven, is nu in het licht komen te staan, en presenteert zich voor een verbijsterde omgeving meteen als fait accompli. Dat kan bijvoorbeeld zijn in verhouding tot de ouders. Verstoorde familieverhoudingen, met name tot de ouders of broers en zussen, die ‘nou eenmaal zo waren’, zijn dat nu niet meer. Of iemand wordt zich een bepaalde rol in een relatie bewust, en is er helemaal klaar mee. Soms breekt er na jaren waarin dat helemaal niet aan de orde was, ineens een golf van ambitie door, vanuit een soort ‘en nu ik’. In een uiterste situatie komt een sluimerend ongeluk in een relatie ineens tot een dijkdoorbraak: ik ben niet gelukkig, was al jaren niet gelukkig, en het is voorbij. De verbijstering die dat creëert bij partners is soms niet te overzien.
Ruimte innemen
Het grootste probleem van de midlifecrisis van de vrouw is dus niet escalatie, hoewel die soms wel voorkomt. Kenmerkender echter is dat een vrouw vast komt te zitten. Dat dingen níet bewegen. Ze komt in een soort ‘of-of’ terecht: de dijkdoorbraak zet veel teveel op zijn kop, dus laten we alles maar bij het oude. Maar in het oude ben ik niet gelukkig.
Omdat de midlifecrisis van de vrouw een echte zingevingscrisis is, kun je het antwoord op dat vlak zoeken. Het gaat erom dat je contact maakt met de oorspronkelijke mogelijkheden van jezelf, mogelijkheden waarom het in je leven misschien nog nooit gegaan is. Het feit dat je daar nog niet eerder aan toekwam, is meestal niet het probleem van een partner, en zeker niet alleen maar van de partner. Vaak speelt ook die nuchtere en praktische instelling van vrouwen zelf een hoofdrol. Ze zijn gewoon niet gewend om zich, vanuit zichzelf en voor zichzelf, de volle ruimte te nemen om zich helemaal uit te leven. Vaak wijten ze dat aan al die anderen die van alles van hen willen – de typische slachtofferrol. Maar feit is dat ze, als al dat appèl ineens wegvalt of niet meer belangrijk is, het zelf ook niet meer weten en in een gat vallen. Dat mannen daarin van nature egoïstischer zijn, is misschien helemaal niet zo’n slechte eigenschap.
Doe iets!
Wat in de praktijk van de coaching voor met name vrouwen heel goed blijkt te werken, is het oppakken van oude liefdes (niet per se letterlijk). Iedereen heeft wel van die dingen waarvan je ooit echt kon genieten, en die ergens onderweg in de vergetelheid geraakt zijn. Zoek vooral in je jongste jaren – tot en met je pre-pubertijd. Klussen, boswandelingen maken, dieren kunnen heel belangrijk zijn, honden, paarden, tuinieren: alles wat je maar in contact brengt met de natuur, en zo ook met je eigen natuur. Of waren er plaatsen die in je jeugd helemaal goed voelden? Een bepaald stadje, bij opa en oma, of de plek waar jullie altijd op vakantie gingen? Zoek dan die plekken weer op. Snuif de lucht, boek een B&B en blijf er een tijdje. Sowieso kan alleen erop uitgaan veel doorbreken, als je het gevoel hebt dat het appèl van je omgeving je helemaal uitgehold en opgevreten heeft.
Voorbeelden
Ik heb een vrouw in de coaching gehad die als puber graag kluste, maar helemaal vast was komen te zitten in het leven in een villawijk waarin alles nieuw en in orde was. Op het moment dat ze een stukje grond huurde met een schuurtje erop, gereedschap inkocht en helemaal op dat schuurtje los ging, kwam er van alles in haar los. Herinneringen, gevoelens, vrijheid, zin.
In dit voorbeeld spelen verschillende dingen tegelijk. Ten eerste ging dit project helemaal alleen om haarzelf, waarmee ze de belangrijkste bewegingstendens van haar eerste leven doorbrak: er altijd eerst te zijn voor anderen. Ten tweede deed ze iets fysieks. Dat is heel belangrijk. Zingeving is immers niet het vastprikken van een doel in de toekomst. Zin heeft vooral ook te maken met het zintuiglijke, de zinnen: een sfeer, een smaak, een manier van zijn, een levensgevoel, een ervaring waardoor een bepaalde intensiteit in je leven terug komt. Zulke directe fysieke en emotionele ervaringen raken aan de levensader waarop alles aankomt.
Een vrouw vertelde mij: “Na de vroege dood van mijn moeder voelde ik heel sterk ‘ik moet met mijn handen de grond in!’ Ik ben dat toen maar letterlijk gaan doen: heb bij een vereniging een perceeltje gehuurd en ben een moestuin begonnen. In eerste instantie was het niets anders dan dat: fijn tuinieren, zoals ik mijn vader dat altijd had zien doen. Maar terugkijkend kan ik zeggen dat in die tijd iets begon te keren in mijn leven: naar meer initiatieven waarin ik steeds dichter bij mezelf kwam.”
Authenticiteit
Na de crisis moet en mag je tweede leven erover gaan wie jij bent en welke oorspronkelijke mogelijkheden nog niet eerder aan bod zijn gekomen. Dat heeft niets met egoïsme te maken, want die persoon die zo naar boven komt, is de beste versie van jezelf. En de beste versie van jezelf, is het beste wat je aan anderen te geven hebt. Als je eenmaal contact hebt gemaakt met die laag in jezelf zal zich wel weer een pad aftekenen, met opnieuw doelen en idealen en keuzes. Daar hoef je je niet druk om te maken, zolang je eerst maar op je eigen grond komt.
FAQ – veelgestelde vragen
Lees ter vergelijking mijn blog over de Midlifecrisis van de man:
Ook in deze blog over persoonlijke ontwikkeling kun je misschien veel herkenbaars vinden:
Lees op deze site verder over gezondheidsproblemen in verband met de menopauze:
https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/menopauze
