was successfully added to your cart.

Winkelmand

Review van Sue Johnson, Houd me vast

By 17 december 2018 december 8th, 2019 Relatietherapie & -coaching

 

Dit boek zet de Emotionally Focused Therapy (EFT) uiteen, de methode waarmee Sue Johnson het landschap van de relatietherapie ingrijpend omgevormd heeft. Veel huidige relatietherapie volgt deze methode. Het zet de relatietherapie terug op de basis waarop zij thuis hoort: de liefde. “Willen wij als een soort overleven op deze broze blauwgroene planeet, dan denk sue_johnson_eft_relatietherapieik dat we de illusie van gescheidenheid achter ons moeten laten en moeten begrijpen dat we echt van elkaar afhankelijk zijn. Dat leren we in onze meest intieme relaties.” (Uit het slothoofdstuk ‘de ultieme verbondenheid’).

Toch is dit boek geen romantische ode aan de liefde. Johnson baseert haar methode op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. De basis ligt in de vergelijking tussen een goede hechting van kinderen aan hun ouders, en een goede hechting van partners aan elkaar: “…een gevoel van veilige verbinding tussen liefhebbende partners is de sleutel tot een liefdevolle relatie en een diepe bron van kracht voor de afzonderlijke deelnemers aan zo’n relatie” (uit hoofdstuk 1, Liefde in een ander licht).

Zelfhulpboek

En het omgekeerde is volgens Johnson dus ook waar: “Wat de stellen en de therapeuten te vaak over het hoofd zien is dat de meeste ruzies in feite een vorm van protest zijn tegen het verlies van emotionele verbondenheid” (ibidem). Ik herken dit meteen voor heel veel stellen die ik gesproken heb, inclusief wat Johnson beschrijft als de duivelse dialogen: de patronen van verwijt en beschuldiging waar stellen vervolgens in vastdraaien.

Deze patronen doorbreken is de kern van haar therapie. Ze onderscheidt zeven soorten van gesprekken, waarin je als stel vanuit vastdraaiende ‘duivelse patronen’ overgaat naar gesprekken die verbondenheid creëren. Daarvoor geeft ze ook praktische aanwijzingen, hoe je in een gesprek negatieve patronen kunt doorbreken en een andere wending kunt geven. Met name dit laatste leidt tot onechte dialogen, waar je je dan als lezer maar doorheen moet worstelen. (“Onder al dat geraas en getier heb je pijn, hè? Dat zie ik nu wel in. Ik weet dat jouw kwetsbare plek te maken heeft met aan je lot overgelaten te worden.” Uit het Hfdst. ‘Derde gesprek’) De zin van het boek is immers dat je handvatten krijgt om het anders te doen. Maar ik kan niet zeggen dat het boek speciaal lekker leest.

Laat me los

Wat ik in dit boek het meest tekort kom, is het verschil tussen een ouder-kind-relatie en een liefdesrelatie. Ouders en kinderen hebben een biologische band. Geliefden hebben wat Goethe noemt een ‘Wahlverwantschaft’, een keuze-verwandschap: je bent ooit samengekomen, en kunt er ook weer uit. Dat weet je van elkaar, en dus kun je de ‘onveiligheid’ nooit helemaal uit een volwassen liefdesrelatie wegnemen. Het maakt deel uit van het ‘kunnen’ van een liefdesrelatie, dat je met die twee gezichten van de liefde overweg kunt: verbinding en gevoelens van vertrouwdheid en veiligheid, maar ook elkaar loslaten en de gevoelens die daarbij horen. En die laatste gevoelens hebben ook weer twee gezichten: aan de ene kant angst, verlies, op jezelf teruggeworpen worden, maar aan de andere kant ook vrijheid, jezelf als individu terug kunnen vinden, een nieuw begin kunnen maken. Dit geldt niet alleen maar in perioden van crisis maar juist ook als het goed gaat: altijd moet die balans weer gezocht worden tussen symbiose en autonomie. Dat houdt een relatie levend.

Andere relatieproblemen

En vervolgens zijn er nog allerlei aspecten van relatieproblemen die niet per se bewegen in de grote lijn die Johnson neerzet. Zij ziet ze wel, maar lijst ze als het ware in bij het grote schilderij van de veilige hechting. Zo behandelt ze trauma pas waar een veilige hechting kan zorgen voor een genezing, en seksualiteit vooral als een aspect van een goede emotionele verbinding. Dat is dan de prijs voor de duidelijkheid die een methode als de EFT biedt. Als je ervan uitgaat dat hechtingsproblemen de kern van alle relatieproblemen vormen, dan zul je ieder ander probleem dùs wel verklaren als een uitvloeisel daarvan. Wetenschappelijk loop je dan het risico dogmatisch te worden, en dat is schadelijk voor een wetenschappelijke grondhouding. En als relatietherapeut loop je het risico je open blik te verliezen voor wat stellen zèlf als hun probleem ervaren, zodat je ook dáár kunt beginnen. Ik noem een paar voorbeelden:

  • Stellen die praktisch-organisatorisch een geoliede machine zijn, en het seksueel/romantische in een relatie helemaal niet zo belangrijk vinden.
  • Stellen die niet zo’n praters zijn, en die al zeker niet vastzitten in duivelse dialogen. Voor wie het ‘weinig connectie hebben’ eerder een soort constant tekort in hun relatie is.
  • Stellen die struikelen over een persoonlijk probleem van één van de twee, bijvoorbeeld gebrek aan empathie, een angststoornis, een werkverslaving, een communicatief onvermogen.
  • Stellen die niet zozeer uit zijn op een heel hechte verbinding, maar eerder op een deal met veel voordelen, bijvoorbeeld als één van de twee heel succesvol is en de ander heel zorgzaam, representatief, praktisch organisatorisch heel sterk o.i.d.
  • Stellen die uit elkaar groeien doordat partners in hun persoonlijke ontwikkeling steeds verder van elkaar af raken. De één neemt bijvoorbeeld een spirituele wending, praat over aura’s en zit alleen nog maar in zijn gevoel, terwijl de ander haar nuchtere ik blijft dat dit alles met stijgende verbazing aanziet.
  • Stellen die allang samen zijn en door werk, gezin en vermoeidheid elkaar uit het oog verloren zijn, totdat ze verliefd worden op een ander. De behoefte aan veiligheid en hechting waar Johnson het over heeft ervaren ze echt wel weer, maar dan bij die ander. En toch willen ze samen doorgaan.

Forceer geen verbinding

Met name die laatste situatie komt veel voor, en dan kan EFT, door vol in te zetten op het herstel van verbinding, naar mijn ervaring zelfs averechts werken. Het is dan veel belangrijker om qua emotionele verbinding juist niet teveel van elkaar te willen. Mijn devies is dan eerder: zolang je nog samen binnenkomt zet ik weer een kop koffie, en werken we gewoon verder. Raak niet in paniek van je emotionele bewegingen, wil niet teveel, maar creëer veiligheid in de continuïteit van je alledaagse leven. Doe de afwas, zorg voor je kinderen, speel met je hond. Dan gaan we stap voor stap de knoop ontwarren.

Dat werkt trouwens voor veel stellen die relatietherapie zoeken in eerste instantie beter. Meestal doen ze dat pas als er (bij allebei of bij één van de twee) ernstige twijfel is aan de relatie. Een uitgesproken inzet van de relatietherapeut op herstel van de verbinding kan de zaak dan op de spits drijven. Mensen kunnen zich geforceerd voelen en de hele dynamiek kan een negatieve wending nemen.

Sterke punten

Dat neemt niet weg dat het werk van Johnson heel belangrijk is. Om dat te beklemtonen zet ik maar eens een aantal krachtpunten op een rij die mij inspireren bij mijn werk met stellen:

  • Johnson zet de liefde centraal in de relatietherapie
  • Ze fileert de dynamiek van verwijt en beschuldiging over en weer, en wijst de weg uit dit soort destructieve patronen, namelijk naar de emotionele onderlaag van het gesprek.
  • Ze geeft een diepgaand begrip van de angst die mensen kunnen ervaren bij verwijdering of onveiligheid in een relatie, waardoor ze heel heftig kunnen reageren op heel subtiele signalen.
  • Ze wijst stellen de positieve behoefte aan liefde aan, die vaak verscholen ligt onder het wegduwen en het verwijt.
  • Ze neemt afstand van de vaak al te gemakkelijk geuite gedachte dat fijne seks niet samengaat met de alledaagsheid en vertrouwdheid van een lange monogame relatie.
  • Ze geeft inzicht in het belangrijke fenomeen van ‘relatietrauma’: de verwonding die een schending van het vertrouwen in een relatie kan veroorzaken.

Het slotwoord is aan Sue Johnson. Ik kies deze: “Relaties volgen niet eenvoudigweg het patroon van oorzaak en gevolg. Er zijn geen rechte lijnen, alleen maar cirkels die partners samen creëren. We slepen elkaar mee in spiralen van verbinding en verlies aan verbinding.” (Uit het slothoofdstuk ‘de ultieme verbondenheid’).

Sue Johnson, Houd me vast, gesprekken voor een hechte(re) en veilige relatie, Antwerpen 2008

Harald

Author Harald

Haralds stijl van coachen kenmerkt zich door rust en helderheid met een stevige bite. Niet gehinderd door conventies en opgegroeid in het buitengebied van Tilburg tussen natuur en dieren, is hij oorspronkelijk en praktisch. Diepgaande studie van filosofie en religie heeft hem een scherpe blik gegeven op de zaken die er echt toe doen in het leven. Harald heeft zijn coachees ondenkbare hordes zien nemen, patronen zien doorbreken en hoge doelen zien bereiken. Hij werkt voor hen met passie en dankbaarheid voor het vertrouwen dat zij hem geven.

More posts by Harald